इतिहास आणि पार्श्वभूमी
IMF ही एक आंतरराष्ट्रीय संघटना आहे जी जागतिक स्तरावर शाश्वत विकास आणि समृद्धी साध्य करण्यासाठी काम करते. सध्या, २०२५ मध्ये, १९१ देश आयएमएफचे सदस्य आहेत. ही संघटना डिसेंबर १९४५ मध्ये स्थापन झाली.
जुलै १९४४ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांच्या ब्रेटन वुड्स परिषदेत – आंतरराष्ट्रीय नेत्यांनी आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीची कल्पना मांडली. १९४५ मध्ये त्याचे कामकाज सुरू झाले. दुसऱ्या महायुद्धानंतर, जागतिक अर्थव्यवस्थेला स्थिर करणे आवश्यक होते. युद्धोत्तर आर्थिक व्यवस्थेला चालना देण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीची स्थापना करण्यात आली.
आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी ही संयुक्त राष्ट्रांची (UN) एक विशेष संस्था आहे. ती संयुक्त राष्ट्रांच्या प्रणालीचा एक भाग आहे. ती जागतिक अर्थव्यवस्थेची स्थिरता राखते आणि तिच्या सर्व सदस्य देशांमध्ये निरोगी आर्थिक पद्धतींना प्रोत्साहन देते.
आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीचे मुख्यालय = वॉशिंग्टन, डीसी (अमेरिका)
स्रोत – आयएमएफची अधिकृत वेबसाइट
आमची पोस्ट वाचा – अमेरिकेचे फेडरल रिझर्व
IMF चे ३ महत्त्वाचे कार्य –
👇
- १. आंतरराष्ट्रीय आर्थिक सहकार्य वाढवणे.
- २. व्यापार आणि आर्थिक वाढीच्या विस्ताराला प्रोत्साहन द्या.
- ३. समृद्धी आणि आर्थिक स्थिरतेला हानी पोहोचवणाऱ्या धोरणांना परावृत्त करा.
आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी काय कार्य करते ?
- आयएमएफ आंतरराष्ट्रीय आर्थिक आणि आर्थिक स्थिरता वाढवते.
- ते ते कसे करतात? 🤔 उत्तर आहे 👇⬇️
- आयएमएफ आपल्या सदस्य देशांना ‘धोरण सल्ला’ देऊन आर्थिक स्थिरतेला प्रोत्साहन देते.
- ते आर्थिक आणि आर्थिक विकासाचे निरीक्षण करते. त्यांच्या देखरेखीच्या आधारावर, ते सदस्य देशांच्या सरकारांना सल्ला आणि मदत प्रदान करतात.
- ते आपल्या सदस्य राष्ट्रांना आर्थिक मदत पुरवते. ‘बेलआउट’ पॅकेज (Bailout) ही आयएमएफची आर्थिक मदत आहे.
- आर्थिक संकटात सापडलेले देश हे बेलआउट शोधतात. हे आयएमएफने त्यांच्या सदस्य राष्ट्रांना त्यांच्या आर्थिक अस्थिरतेचे निराकरण करण्यासाठी दिलेले कर्ज आहे.
- क्षमता विकास –
- ते सरकारांना मदत करण्यासाठी प्रशिक्षण आणि तांत्रिक सहाय्य प्रदान करतात, जेणेकरून सरकारे चांगली आर्थिक धोरणे राबवू शकतील.
आयएमएफला पैसे/निधी कोण पुरवतो?
- आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीचे सदस्य देश संघटनेच्या निधीत योगदान देतात.
- सदस्य राष्ट्रे त्यांच्या क्षमतेनुसार IMF ला निधी देऊ शकतात.
- कोटा प्रणाली ही एक अनोखी पद्धत आहे ज्यामध्ये प्रत्येक देशाला देशाच्या जागतिक आर्थिक स्थितीच्या सापेक्ष स्थितीनुसार त्याचा वाटा मिळतो. देशाने दिलेला निधी कर्ज उभारणीसाठी त्याचा ‘कोटा’ देखील निश्चित करतो.
- IMF निधी = १. सदस्य कोटा + २. क्रेडिट व्यवस्था + द्विपक्षीय कर्ज करार.
- आयएमएफ सदस्य देशांना कर्ज देते आणि त्यासाठी ते सदस्य राष्ट्रांच्या सर्व योगदानाचा संच असलेल्या निधीचा वापर करते.
आयएमएफ कोण चालवते?
- आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी त्याच्या सदस्य राष्ट्रांना जबाबदार आहे.
- प्रशासक मंडळ हे संघटनेच्या रचनेच्या वरच्या बाजूला असते.
- प्रत्येक देश IMF मध्ये गव्हर्नर म्हणून एका प्रतिनिधीची नियुक्ती करतो.
- गव्हर्नर बोर्डाची वर्षातून एकदा बैठक होते.
IMF चे सदस्य असलेल्या शीर्ष अर्थव्यवस्था –
- USA
- चीन
- जर्मनी
- जपान
- भारत
- युनायटेड किंग्डम
- फ्रान्स
- इटली
- रशिया
- कॅनडा
- ब्राझील, इ.
जगातील टॉप १० अर्थव्यवस्था (२०२५) बद्दलचा लेख वाचा.